“Sifatli davlat boshqaruvi” dasturi mukofotining (Government Quality Award) “Namunali qo‘mita raisi” nominatsiyasida Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi raisi Xalilillo To‘raxo‘jayev g‘olib deb topildi. Ushbu mukofot uning raqobat va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish, shaffof va adolatli bozor muhitini yaratishga qo‘shgan hissasining e’tirofi bo‘ldi.
Baholash jarayoni
Aqlli rahbar tashkilotning kelajakdagi marralarini (vision) shakllantiradi, uni nafaqat ishlab chiqadi va jamoaga yetkazadi, boshqalarni ham uni amalga oshirishga ruhlantiradi. Ekspertlar komissiyasi nomzodni ikkita asosiy yo‘nalish — “Natijalar va yutuqlar” hamda “Yetakchilik samaradorligi” bo‘yicha ko‘rib chiqdi. Bunda rahbarning shaxsiy kasbiy yo‘li, shuningdek, uning qo‘mita faoliyatining strategik yo‘nalishini belgilash, mas’uliyatli boshqaruv qarorlarini qabul qilish va milliy taraqqiyot ustuvorliklariga mos keladigan barqaror natijalarga erishish qobiliyati tahlil qilindi.
Asosiy ko‘rsatkichlar va yutuqlar
Prezident va Senatga hisobdor bo‘lgan mustaqil institutsional tuzilma — Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi X.To‘raxo‘jayev rahbarligida samarali ishlamoqda. Bu “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi hamda Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) va BMTning Savdo va taraqqiyot bo‘yicha konferensiyasi (UNCTAD) xalqaro standartlariga muvofiq milliy raqobat siyosatini amalga oshirish imkonini berdi.
Bozor nazoratini takomillashtirish va raqamlashtirish: Sun’iy intellekt vositalaridan foydalanilgan holda “FAIR TECH” raqamli platformasi joriy etildi. Narxlarni kuzatish, tovarlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar va dori vositalari narxlarini nazorat qilishni qamrab oluvchi integratsiyalashgan monitoring tizimi yaratildi, buning natijasida ma’lumotlarni qayta ishlash vaqti 15-20 kundan 15 daqiqagacha qisqardi. Davlat xaridlari sohasida nazoratni amalga oshirish uchun 32 ta davlat organi bilan ma’lumotlar integratsiyasi yo‘lga qo‘yildi.
Biznes uchun to‘siqlarni kamaytirish: 160 ta litsenziya va ruxsatnomalar bekor qilindi. “Sariq sahifalar” qoidasi va raqobatga ta’sirni oldindan baholash (ex-ante) kabi tizimli mexanizmlarni joriy etish hisobiga 2016-yildan 2025-yilgacha bo‘lgan davrda 25 ta tarmoqda raqobat muhiti yaxshilandi. Tarkibiy islohotlar energetika, aviatsiya va telekommunikatsiya sohalarini qamrab oldi, bu esa iqtisodiyotning mahalliy va xorijiy investitsiyalar uchun jozibadorligini oshirdi.
Narxlarni davlat tomonidan tartibga solish: 2025-yil holatiga ko‘ra, narxlarni davlat tomonidan tartibga solish 2019-yildagi darajaga nisbatan 28 turdagi tovar va xizmatlarga nisbatan qo‘llanilmoqda. Adolat, qonuniylik, tenglik va shaffoflik tamoyillariga asoslangan 2020–2024-yillarga mo‘ljallangan Raqobatni rivojlantirish strategiyasi amalga oshirildi.
Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish: Aholining xabardorligini oshirish bo‘yicha olib borilgan ishlar natijasida murojaatlar soni 2023-yildagi 20 000 tadan 2025-yilda 54 000 tagacha o‘sdi. 2024–2025-yillarda iste’molchilarga 35 mln AQSH dollari miqdoridagi mablag‘ni qaytarishda amaliy yordam ko‘rsatildi. Davlat byudjetiga tashqi reklamadan tushgan daromadlar 12 barobarga, ya’ni 2023-yildagi 8 mlrd so‘mdan 2025-yilda 96 mlrd so‘mga o‘sdi.
Xalqaro hamkorlik: X. To‘raxo‘jayev Jenevada bo‘lib o‘tgan BMTning Raqobat va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish bo‘yicha to‘qqizinchi konferensiyasida, shuningdek, UNCTAD, Jahon banki va Germaniya Federal kartel idorasi bilan bo‘lib o‘tgan muloqotlarda O‘zbekiston nomidan ishtirok etdi. Raqamli bozorlarni tartibga solish va sun’iy intellektni (AI) boshqarish sohasidagi ushbu hamkorlik O‘zbekistonda raqamli platformalar to‘g‘risidagi ilg‘or qonunchilikning qabul qilinishiga yordam berdi.
Takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar
Natijalarni yanada mustahkamlash maqsadida ekspertlar komissiyasi raqobat va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish siyosati sohasida faqat faoliyat turlariga emas, balki natijalar va bozorga ta’siriga qaratilgan samaradorlikning asosiy ko‘rsatkichlari (KPI) majmuaviy tizimini rivojlantirishni tavsiya qiladi. Ehtimoliy indikatorlar qatoriga quyidagilar kiradi: monopoliyaga qarshi qonunbuzilishlar sonini kamaytirish, ijobiy hal etilgan ishlar soni, korporativ komplayens darajasi, iste’molchilarning qoniqish darajasi va murojaatlarni ko‘rib chiqishning o‘rtacha vaqti. Natijalarni qaror qabul qilish jarayonlari bilan bog‘lagan holda, raqamli dashbordlar va ilg‘or ma’lumotlar tahlilidan foydalanish tavsiya etiladi.
Siyosatning bozorlar va iste’molchilarga ta’sirini o‘lchash hamda olingan saboqlarni hujjatlashtirish maqsadida post-implementatsiya sharhlarini o‘tkazish va OECD hamda Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida qabul qilingan tartibga solish ta’sirini baholash metodologiyasini qo‘llash orqali islohotlar natijalarini davriy baholashni institutsionallashtirish tavsiya etiladi.
Shuningdek, proaktiv qarorlar qabul qilinishini ta’minlash uchun iste’molchilar huquqlarini himoya qilish sohasidagi joriy va kelajakdagi strategik xavf-xatarlarni toifalarga ajratgan holda monitoring va tahlil qilishning aniq rejasini ishlab chiqish, hamda ishlab chiqilgan strategiyani jamoaga, hamkorlarga va manfaatdor tomonlarga samarali yetkazish tavsiya etiladi.
